Teknoloji

Eroin Eskiden Türkiye'de Yasalken Ne Oldu da Yasaklandı? - Webtekno

Şu anki statüsünün aksine eroinin bir zamanlar ülkemizde ve hatta dünyada yasal olarak üretilip tüketildiğini biliyor muydunuz? Üstelik bunun için fabrikalar bile kurulmuş!

Eroin Eskiden Türkiye'de Yasalken Ne Oldu da Yasaklandı? - Webtekno
02-02-2024 22:48

Zamanında ÖZETİ| İstanbul'un "eroinin başkenti" olduğunu bilmek bir yana dursun, şu an adı anılmayacak hâle gelen bu madde, ayda ortalama üç ton üretilebilecek bir kapasiteye sahipti.

Peki bu tehlikeli madde nasıl oldu da yasaklandı? Daha doğrusu, zamanında nasıl fabrikası kurulabilecek kadar yasal bir hâldeydi? 

Osmanlı döneminde afyon, ihraç gelirlerini artıran önemli bir ticaret malıydı ve ekonomiye ciddi katkı sağlıyordu.

Lahey konferansı

Ancak burada dikkat çeken şey; uluslararası ticaretteki ana aktörlerin Türkler değil, İngiliz ve Amerikan şirketleri olmasıydı. Bu da ülkeye asıl gelirin onlardan geldiğini gösteriyordu. Cumhuriyet döneminde bile Türkiye'nin önde gelen ihracat ürünlerinden biri olan afyon, Osmanlı dönemindeki güçlü rolünü yıllarca sürdürdü.

Binlerce yıl keyif verici özellikleriyle bilinen afyon bitkisi, tıp dünyası için de çok ilgi çekiciydi. Alman eczacı Friedrich Sertürner, 1804 yılında bu bitkiden bir bileşim elde etti ve buna mitolojideki uyku tanrısı Morpheus'tan esinlenerek "morfin" adını verdi.

Morfin, kısa süre içinde tıpta da yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı ancak bağımlılık dezavantajı göz önüne alınınca laboratuvarlarda morfinin yerini alacak, etkili ancak bağımlılık yapmayacak bir ilaç arayışı da başladı.

1874'te İngiliz Charles Romley Alder Wright'ın buluşu, Almanya'da Bayer firması laboratuvarlarında 1898 yılında piyasada satılan bir ürün hâline getirildi. Felix Hoffmann ise Bayer laboratuvarlarında diasetil morfini geliştirdi.

İnsanlar, diasetil morfini kullandıklarında kendilerini mükemmel hissettiklerini anlattılar.

afyon bitkisi

Bayer, bu ilacı "Heroin" ismiyle 1898'de piyasaya sürdü ve bu uyuşturucu büyük bir marka hâline geldi. Evet, yanlış okumuyorsunuz. Eroin, tıp uzmanları tarafından da desteklendi ve klinik deneylerle morfin bağımlılığını kestiği açıklandı.

İki yıl içinde Bayer'in pastil, suda çözülen tablet, öksürük şurubu gibi çeşitli formlarıyla her yerde satışa sunulan eroinin üretimi aylık olarak bir tona ulaştı. Bu ilaç, eczanelerde hatta marketlerde ekmek gibi kolayca bulunuyor ve insanlar tarafından da kontrolsüzce tüketiliyordu.

Afyon ve morfin üzerine alınan önlemler, özellikle ABD başta olmak üzere birçok ülkede gündeme geldi.

afyon

Afyon konusundaki ilk uluslararası toplantı, 1909 yılında Çin'in Şanghay kentinde gerçekleştirildi. Toplantıda, tıbbi ihtiyaçlar dışında üretim, kullanım ve ticaretin yasaklanması konusu ele alındı.

Osmanlı Devleti, Şanghay Konferansı'na davet edilmesine rağmen katılmamıştı. Bu yüzden 1 Aralık 1911'de Lahey'de daha kapsamlı bir uluslararası konferansa dahil oldu. Başlıca afyon üreticisi ve işleyicisi olan 12 devlet bir araya geldi fakat konuyla ilgili yine bir mutabakat yaşanmadı.

Hollanda'nın çağrısı üzerine 1913'te ikincisi gerçekleşen konferansa bu kez 24 ülke katıldı. Bu konferansta, ABD'nin etkisiyle ülkelerin iç yasalarını etkileyen önemli bir yasal altyapı oluşturuldu.

Osmanlı Devleti, ekonomik kayba uğrayacağı gerekçesiyle sözleşmeyi imzalamak istememişti.

eroin fabrikası

Yaşanan kriz sonrasında sözleşmenin Osmanlı İmparatorluğu ve Sırbistan dışındaki diğer ülkeler tarafından uygulanmasına karar verildi. Eroinin ülkeye olan ekonomik katkısı yıllarca devam etti. Hatta Cumhuriyet devrine giriş yaptığımızda da Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı'dan devraldığı direncini sürdürdü.

O dönemde Türkiye'nin endüstrisi zayıftı ve ticaret ağırlıklı olarak ithalata dayanıyordu. Savaşın etkileri hâlâ atlatılamamıştı. Bu zorlu dönemde tarım ürünleri ihracatı, ekonomi için önemli bir alternatif oluşturuyordu.

Afyon ise dönüm başına en yüksek geliri sağlayan tarım ürünüydü. Anadolu'da uzun bir geçmişe sahip olan ve Osmanlı Devleti döneminde yaygın olarak ekilen mavi haşhaş, yüksek morfin oranıyla dünya genelinde ilaç fabrikaları tarafından aranan kârlı bir tarım ürünüydü.

Genellikle de İzmir, Aydın, Manisa, Karahisar, Kütahya, Eskişehir, Konya, Malatya, Kırklareli, Edirne ve Tekirdağ gibi illerde üretilmekteydi.

Dünyanın en kaliteli afyonu Türkiye'de yetişiyordu ve serbestçe pazarlanıyordu.

eroin

Eroin üretimi için hiçbir yasal kısıtlama bulunmuyordu, bu da büyük kaçakçılık organizasyonları için çekici bir fırsat oluşturdu. Türkiye'yi ziyaret eden girişimciler, İstanbul'da üç eroin fabrikası kurulduğunu ve yıllarca üretim yaptıklarını pek çok kişinin bilmediğini gördüler. Peki bu fabrikalar nasıl kuruldu?

Japonlar, 1926'da Taksim'de Oriental Products Company adını taşıyan bir şirket kurarak üretime başladılar. İkinci eroin fabrikası, 1929 yılında Ecza-i Tıbbiye ve Kimyeviye (ETKİM) tarafından kuruldu ve Eyüp'te faaliyete geçti. Üçüncü fabrika ise 1929'da Türk Ecza-i Tıbbiye ve Kimyeviye Şirketi (TETKAŞ) tarafından Kuzguncuk'ta kuruldu.

Bu fabrikaların ortak özelliği, uluslararası uyuşturucu tüccarlarının ortakları olmalarıydı.